Ο συγγραφέας και ο τόπος του

Το μέλλον θα το χτίσουμε μόνοι μας
9 Μαρτίου 2009
Μανώλης Γλέζος : Ο Γιώργος αποκάλυψε τον εαυτό του
20 Δεκεμβρίου 2009

Συνέντευξη του Γιώργου Χατζηστεργίου στη Λέλα Κατεχάκη για τον “Πρωινό Λόγο”, εφημερίδα των Τρικάλων (2009)

Τον συγγραφέα Γιώργο Χατζηστεργίου, μου τον “σύστησε” δωρίζοντας μου το πρώτο του βιβλίο με τίτλο “Μικρή πόλη, μεγάλα μυστικά”, η ίδια η μητέρα του, τον Ιούνιο του 2001. Εκείνη είχε επιλέξει θυμάμαι το μέρος της συνάντησής μας. Σε ένα τραπεζάκι, σε ένα καφέ, κάτω από τα πλατάνια της πλατείας Ρήγα Φεραίου, δίπλα στο σιντριβάνι. Έκανε πολύ ζέστη εκείνο το μεσημέρι, αλλά από όσο την ήξερα, σίγουρα δεν είχε διαλέξει το μέρος μόνο για τη δροσιά του. Τίποτα δεν έκανε τυχαία. Η πλατεία, είναι ένα από τα χαρακτηριστικά σημεία ζωής αυτής της πόλης και το βιβλίο μιλούσε για αυτή την πόλη. Η φίλη, η αείμνηστη Αμαλία Χατζηστεργίου, που το πνεύμα της, την ουσιαστική ενεργητικότητά της και την πολιτιστική της δράση, θα τη θυμούνται για πολλά χρόνια στα Τρίκαλα. Τον ίδιο τον Γιώργο Χατζηστεργίου δεν είχε τύχει να τον συναντήσω, ούτε να μιλήσουμε με οποιοδήποτε τρόπο, ποτέ. Και τα χρόνια πέρασαν, μέχρι που πριν λίγες μέρες, μέσω του έντυπου Τύπου στα Τρίκαλα, έμαθα ότι θα ερχόταν στην πόλη για να παρουσιάσει το νέο του βιβλίο. Ένα βιβλίο που ο τίτλος του ακούγονταν στα αυτιά μου, τόσο επίκαιρος «Σου έχει μείνει καθόλου περιουσία;» Σε μια νύχτα το διάβασα και το βρήκα ιδιαίτερα ανατρεπτικό εκτος από εξαιρετικά ενδιαφέρον. Δεν είχα λοιπόν τίποτα άλλο να κάνω, από το να βρω το τηλέφωνό του και να κανονίσω μια συνέντευξη μαζί του όταν θα ερχόταν. Έτσι και έγινε. Η συνέντευξη που έδωσε – όπως και εσείς οι ίδιοι θα αντιληφθείτε – αποκαλύπτει ένα ευαίσθητο και συνάμα πραγματιστή άνθρωπο, μα πάνω απ’ όλα έναν άνθρωπο που σέβεται την πόλη και τις ρίζες του.


  • Ανατρεπτικό θα χαρακτήριζα το βιβλίο σας κ. Χατζηστεργίου. Προσωπικά μου θύμισε το «1984» του Τζώρτζ Όργουελ (σημείωση : Το βιβλίο του Τ. Όργουελ, κυκλοφόρησε το 1949 και με δράση τοποθετημένη στο μελλοντικό τότε, έτος 1984, ο συγγραφέα; Και πολιτικός στοχαστής, σκιαγραφεί αριστουργηματικά όσο και εφιαλτικά το ολοκληρωτικό κράτος, όπου τα πάντα εξελίσσονται υπό την παρακολούθηση του Μεγάλου Αδελφού).

    Είστε εύστοχη. Όντως υπάρχουν ανατρεπτικά στοιχεία, μόνο που αναφέρονται στην δική μας κατάσταση, σήμερα.

  • Είπατε τη λέξη κλειδί. Σήμερα. Το ενδιαφέρον όπως ξέρετε με το «1984» είναι ότι όταν εκδόθηκε, φάνταζε να κινείται στο χώρο της φαντασίας, σήμερα όμως χαρακτηρίζεται ως ένα από τα πλέον προφητικά βιβλία.

    Ξέρετε, όταν το «Σου έχει μείνει καθόλου περιουσία;» εκδόθηκε, πριν από ένα χρόνο, ήταν πολλοί εκείνοι που το χαρακτήρισαν ως βιβλίο που κινείται στον χώρο μιας ξέφρενης φαντασίας. Πλην όμως, όσα περιέγραφε το βιβλίο στην πραγματικότητα, έχουν ήδη συμβεί. Επομένως, όσο και αν φαίνονταν όλα αυτά απίθανα σαν να συμβαίνουν σε άλλο πλανήτη, είναι δίπλα μας με χειροπιαστό τρόπο στις μέρες μας.

    Με αυτά που λέω, δεν εννοώ ότι το βιβλίο έχει προφητική διάσταση, κάθε άλλο.

    Αυτό μόνο η επόμενη μέρα μπορεί να το κρίνει. Το ενδιαφέρον του βιβλίου προς το παρόν, είναι η άποψη ότι για να βγούμε από την οικονομική κρίση, θα πρέπει να γκρεμίσουμε – στην κυριολεξία – τα πάντα και να τα ξαναχτίσουμε σε νέα βάση.

    Το βιβλίο επιχειρεί περισσότερο – βλέποντας τις τάσεις για το πού πάνε τα πράγματα – να εκθέσει τα γεγονότα που μας έρχονται, μήπως και κάνουμε κάτι για να αποτρέψουμε τον τρόπο με τον οποίο έρχονται. Αυτό είναι το κλίμα που θέλει να δώσει το βιβλίο.

    Με μια έννοια δηλαδή, ενώ όντως θυμίζει το «1984», έχει μια αισιόδοξη ματιά, καθώς επιχειρεί να μας κάνει να δράσουμε συλλογικά, έτσι ώστε να μην γίνουν αυτά που περιγράφονται στο βιβλίο.

  • Πιστεύετε ότι στις μέρες μας, που ορίζονται από τον ατομικισμό, είναι εφικτή μια συλλογική δράση;

    Πάντα πίστευα και πάντα πιστεύω στο θαύμα. Άλλωστε έχουμε δίπλα μας τον Μανώλη Γλέζο, που έδειξε με την ίδια του τη ζωή ότι το θαύμα είναι δυνατό.

  • Το θέμα της συλλογικής δράσης για την αποτροπή της παγκόσμιας οικονομικής κατάρρευσης, πιστεύετε ότι μοιάζει με την συλλογική δράση για την ανατροπή της ολοκληρωτικής καταστροφής του ίδιου του περιβάλλοντος που ζούμε

    Πάντα υπάρχουν τρόποι για όλα. Έχει σημασία πώς κοιτάς και πώς αξιολογείς τα πράγματα.<

  • Και οι αποτροπές και ανατροπές όμως για τις οποίες μιλάμε – περιβάλλον και οικονομία – έχουν άμεση σχέση με το σύστημα αρχών και αξιών του σημερινού ανθρώπου. Οπότε για να γίνουν πραγματικότητα θα πρέπει ο σημερινός άνθρωπος να αναδομήσει τις υπάρχουσες αρχές και αξίες του. Για αυτό μιλάτε για βομβαρδισμό όλων των κτιρίων στο βιβλίο σας;

    Πιστεύω ότι πάντα μπορούμε να επέμβουμε στις εξελίξεις. Πρώτα ο καθένας μόνος του. Να μην κρυβόμαστε πίσω από τον άλλον και να ζητάμε από τον άλλο να δράσει αντί για εμάς. Πάντοτε, όλα στη ζωή περνάνε από εμάς τους ίδιους. Οι οποίοι από ένα σημείο και μετά – όταν αυτό από μόνο του δεν φτάνει – θα πρέπει να κινηθούμε σε συλλογικό επίπεδο.

  • Πώς εμνευστήκατε την ιστορία του βιβλίου σας;

    Ήθελα εδώ και πάρα πολύ καιρό να γράψω ένα βιβλίο για την κατάσταση στην Ελλάδα.

  • Η οποία σας «πονούσε»;

    Βεβαίως, αλλά όχι με την έννοια του παθητικού πόνου. Με πονούσε και ήθελα να βγάλω αυτόν τον πόνο από πάνω μου. Να κάνω συμμέτοχους και άλλους ανθρώπους και εν τέλει να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε..

  • Σας «πονούσε» οικονομικά ή ιδεολογικά;

    Ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Η ποιότητα ζωής που κατά κάποιο τρόπο είχαμε στη χώρα μας και υποτίθεται ότι ήταν καλή – επειδή καλύπτονταν γύρω από αυτόν τον υποτιθέμενο πλούτο που κυκλοφορούσε – όλοι το ξέραμε ότι έπασχε.

    Ακόμα και τώρα με την έντονη οικονομική κρίση που άρχισε πλέον να φαίνεται, η δικιά μου αίσθηση είναι ότι ακριβώς αυτή η κρίση, μπορεί να γίνει αφορμή να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση, να δούμε τι κάνουμε, πού πάμε και να θέσουμε σε καινούργια βάση τα πράγματα.

    Άλλωστε εμείς οι ίδιοι, σε προσωπικό επίπεδο, πόσες φορές από μια κακοτυχία, δεν ξανάδαμε την ζωή μας και ξαναστήσαμε τα πράγματα σε νέα βάση;

    Νομίζω ότι αυτή η οικονομική κρίση ήταν απολύτως απαραίτητη. Και ήταν απαραίτητη από καιρό.

    Απλά τώρα φαίνεται ξεκάθαρα η άσχημη όψη της. Μέχρι να βγει στην επιφάνεια, ήταν από κάτω και σιγότρωγε.

  • Οι εκάστοτε κυβερνώντες άνευ πολιτικού χρώματος, νομίζετε ότι έχουν την διάθεση να αλλάξουν τα πράγματα; Γιατί στο βιβλίο σας εμπλέκετε και τους πολιτικούς.

    Προσωπικά, πάντα δίνω το βάρος σε εμάς. Οι κυβερνώντες, είτε έχουν είτε δεν έχουν τη διάθεση να αλλάξουν τα πράγματα, είναι δευτερεύον. Εμείς πρέπει πάντα να πάρουμε την πρωτοβουλία για την αλλαγή. Επομένως αυτό είναι το κύριο. Αλλιώς δουλεύουν όλα σαν άλλοθι. Έχουμε και εμείς τις ευθύνες μας.

    Ο καθένας μας ζει μια φορά και μόνο και οφείλουμε στον εαυτό μας, στα παιδιά μας, στους φίλους μας, στην κοινωνία στην οποία ανήκουμε, την μία φορά που ζούμε, να επιδιώκουμε το καλύτερο.

    Το καλύτερο δεν είναι με την στενή έννοια ο πλούτος. Δεν υποτιμώ τα χρήματα, αλλά πλούτος είναι η ευημερία με την αρχαιοελληνική έννοια.

  • Την ολιστική φιλοσοφική θεώρηση κατά τον Πλάτωνα;

    Την ευημερία της ευτυχισμένης ζωής. Που ευτυχισμένη ζωή είναι η ζωή που έχει σχέση βεβαίως και με τα χρήματα, αλλά και με το πνεύμα, με την αλληλεγγύη, με τον τρόπο που λειτουργούμε σαν κοινωνία, με τους θεσμούς τους οποίους μετέχουμε – την Παιδεία ας πούμε – με τον τρόπο με τον οποίο δουλεύουμε και τόσα άλλα. Όλα αυτά, συνθέτουν ένα τρόπο ζωής που αξίζει κανείς να ζει.

  • Πάντως με το καινούργιο σας βιβλίο, εκπλήξατε τους παλιούς αναγνώστες σας. Γιατί είναι εντελώς διαφορετικό από το «Μικρή πόλη, μεγάλα μυστικά» το πρώτο σας βιβλίο.

    Σωστά. Το πρώτο μου βιβλίο είχε και μια άλλη έννοια. Ήταν ένα είδος φόρου τιμής στην γενέτειρά μου τα Τρίκαλα. Ένα είδος χειρονομίας προς την πόλη αν θέλετε, με την οποία ούτως ή άλλως αισθάνομαι ένα.

  • Αισθανόσασταν ηθικά υποχρεωμένος στα Τρίκαλα;

    Βεβαίως. Ήθελα να δώσω στην πόλη, γιατί εκείνη πρώτα μου έδωσε.

  • Τι σας έδωσαν τα Τρίκαλα;

    Χρωστάω πολλά από αυτό που είμαι σήμερα, σε αυτή την πόλη. Με την πλατιά έννοια, βλέπω την πόλη των Τρικάλων, σαν τον οικογενειακό μου χώρο.

    Για αυτό ήρθα να παρουσιάσω το καινούργιο μου βιβλίο στα Τρίκαλα. Αισθάνομαι ότι ήρθα στον οικογενειακό μου χώρο.

    Τα Τρίκαλα μου έδωσαν πολλά, όχι μόνο μέχρι τα 18 μου χρόνια που ζούσα στην πόλη, αλλά και μετά που γύριζα κατά καιρούς. Ξέρετε, πιστεύω ότι μια πόλη αποτελείται όχι μόνο από αυτούς που ζουν στην πόλη σήμερα, αλλά και από αυτούς που έζησαν σε αυτήν και δεν υπάρχουν πια ανάμεσα μας και από αυτούς που ζουν με το ένα πόδι εδώ και με το άλλο κάπου αλλού.

    Είμαι υπερήφανος που έχω γενέθλιο τόπο μια μικρή αλλά θαυματουργή πόλη με την οποία ζυμώθηκα και εξακολουθώ να ζυμώνομαι και απόδειξη είναι ότι αυτή την στιγμή μιλάω μαζί σας και αυτή η συνέντευξη θα δημοσιευτεί στην τοπική εφημερίδα. Η ζύμωση συνεχίζεται…

  • Η μητέρα σας, η αείμνηστη Αμαλία Χατζηστεργίου, ήταν μια εξαιρετικά πνευματώδης γυναίκα, που μέχρι το τέλος της ζωής της, μεταξύ άλλων πολιτιστικών δράσεων, ήταν και μέλος μιας ομάδας βιβλίου στην πόλη

    Πήρα πολλά από την μητέρα μου. Είχα την τύχη – κάτι το οποίο συνειδητοποίησα στην ολότητά του, πολύ μετά, όταν μεγάλωσα – να μεγαλώσω σε ένα σπίτι που είχε μια εξαιρετική βιβλιοθήκη. Έτσι το βιβλίο για μένα ήταν από έξι χρονών ο θησαυρό μου. Διάβαζα πάρα πολύ και συζητούσα τα βιβλία με τη μητέρα μου. Το εκπληκτικό βρίσκεται όχι μόνο στο ότι υπήρχαν βιβλία, αλλά το είδος των βιβλίων που έφερνε η μητέρα μου κάθε τόσο.

    Θυμάμαι ότι ήμουν 15 χρονών όταν μας έφερε στο σπίτι το «θέατρο του παραλόγου», ξεκινώντας από ένα έργο του Μπέκετ. Έψαχνε και η ίδια. Δεν το έφερε στο σπίτι για να το φέρει. Το έφερε για να το σχολιάσουμε. Και αφού το διαβάσαμε, μετά το συζητήσαμε και ο καθένας κατέθεσε την άποψή του.

    Με αυτή την έννοια, χρωστάω πάρα πολλά στη μητέρα μου. Για να είμαι δίκαιος, χρωστάω και στον πατέρα μου. Γιατί ως ήρεμη δύναμη που ήταν, με την πολύ καλή και στιβαρή σχέση που είχε με το περιβάλλον της πόλης, με μύησε στον έξω κόσμο και με βοήθησε να καταλάβω πώς λειτουργούν τα πράγματα στη ζωή. Και οι δυο τους μου έμαθαν ότι τα πράγματα δεν είναι μόνο αυτά που βλέπουμε σήμερα μπροστά μας, αλλά έχουν παρελθόν, παρόν και μέλλον. Κάθε βράδυ που τρώγαμε όλοι μαζί γύρω από το τραπέζι, συζητούσαμε όλα τα θέματα της πόλης. Το πρώτο μου βιβλίο, έχει τεράστια σχέση με αυτό.

    Επομένως δεν θα ξεχάσω ποτέ το υπόβαθρο που μου έδωσαν, ούτε ότι όταν 18 χρονών που πέτυχα στο Πολυτεχνείο και έφυγα από τα Τρίκαλα, η θέση τους ήταν : «Βγάλε φτερά και πέτα». Σαν να μου έλεγαν, στήσε τον κόσμο σου, δεν ανήκεις πια σε μας, αλλά στον εαυτό σου. Στους γονείς μου χρωστάω μεγάλη χάρη για αυτό, γιατί υπάρχουν φίλοι μου που σταμάτησαν να οραματίζονται μια άλλη ζωή και γύρισαν πίσω, γιατί πίσω τους ήθελαν οι οικογένειές τους.

  • Οι συνάδελφοί σας πολιτικοί μηχανικοί, τι λένε για τη συγγραφική σας δραστηριότητα; Όταν μάλιστα διαπραγματεύεστε την «εξυγίανση» της οικονομίας, αφού πρώτα, όλα τα κτίρια πρέπει να γκρεμιστούν!

    Έχει ενδιαφέρον η ερώτησή σας, γιατί αξίζει να αναφέρω ότι ένας σπουδαίος καθηγητής μου στο Πολυτεχνείο – ας μην πω δημόσια το όνομά του – όταν διάβασε το βιβλίο, ενθουσιάστηκε και είπε ότι κατά τη γνώμη του είναι ένα βιβλίο που μόνοι από ένα πολιτικό μηχανικό θα μπορούσε να γραφτεί. Σκεφτείτε, πρέπει να γκρεμιστεί όλη η Αθήνα και όλη η Ελλάδα μετά, για να μπορέσουμε να την ξαναχτίσουμε.

    Επομένως έχει ένα τεχνολογικό υπόβαθρο πίσω του. Και με αυτή την έννοια είχε απήχηση και στο σινάφι μου.

  • Πόσο καιρό κάνατε για να γράψετε αυτό το βιβλίο;

    Γύρω στα τρία χρόνια. Με βοήθησε η ίδια μου η δουλειά, γιατί σαν μελετητής πολιτικός μηχανικός πρέπει να επισκέπτομαι διαρκώς πόλεις στην Ελλάδα. Από την Κρήτη, μέχρι την Καλαμάτα και την Κομοτηνή. Μου αρέσει να «ανοίγομαι» στο εκεί κόσμο, για να καταλάβω την κάθε πόλη προκειμένου να τη συνδέσω με την πρέπουσα μελέτη.

    Έτσι λείποντας από την Αθήνα, έχω την άνεση, είτε περιμένοντας μια πτήση που άργησε, είτε το βράδυ στο δωμάτιο του ξενοδοχείου, να γράφω.

    Πειραματίστηκα πολύ για αυτό το βιβλίο. Δεν ήθελα να πάω με τον κλασσικό τρόπο.

  • Κύριε Χατζηστεργίου, χρειάζονται όλα γκρέμισμα στην Ελλάδα;

    Δεν χρειάζεται να τα γκρεμίσουμε όλα. Θα πρέπει να λάβετε υπόψη, ότι οι πρωταγωνιστές του βιβλίου, που έχουν το σύνθημα «Γκρεμίστε και Χτίστε» δεν είναι του γούστου μου. Υπάρχουν σκοτεινές σκέψεις πίσω από το γκρεμίστε. Δεν χρειάζεται να γκρεμίζουμε πάντα. Ως μηχανικός αυτό κάνω, βοηθώ στη διάκριση : άλλα κτίρια τα κρατάμε όπως είναι γιατί είναι πολύτιμα και τα ξαναστήνουμε στα πόδια τους, άλλα τα γκρεμίζουμε ολοκληρωτικά και χτίζουμε παραπέρα καινούρια κτίρια. Δεν πιστεύω στην δογματική προσέγγιση, όλα ή τίποτα. Πιστεύω στο μέτρο.